Sunum: Bu kurgu, bir tespit, üç birey, bir vakıa ve bir akıbetten oluşmaktadır. Her birey için iki senaryo ve sorunlara çözüm vardır. Vakıa ortada ve akıbet sondadır. Bir de hisse vardır efendim, alınası. En gerçek ise sonda saklıdır.
9 Ekim 2018 Salı
3 Ekim 2018 Çarşamba
Kitap Tanıtımı: İslam Medeniyeti Tarihi, Editör: Prof. Dr. Mehmet Azimli
HAZIRLAYAN: İsmail TANRIVERDİ[2]
Prof. Dr. Mehmet Azimli’nin editörlüğünde bir ders kitabı olarak ele alınan bu eser, başta ilahiyat fakültesi ve Tarih bölümlerinde İslam Medeniyeti Tarihi dersi için kaynak olacak şekilde hazırlanmıştır. Bu eser, İslam Medeniyeti Tarihini on dört bölüm olarak farklı başlıklar altında incelemektedir. Her bir bölüm alanında uzman hocalar tarafından hazırlanmış, okuyucunun o konunun çerçevesi ve içeriği hakkında bilgi sahibi olması amaçlanmıştır.
1 Ekim 2018 Pazartesi
İlim Aynasında Bir Halife: Ömer b. Abdülâzîz
Özet
Zihinlerimize tarih kavramıyla birlikte bir milletin diğer milletlerle çatışması, savaşları ve iktidar mücadeleleri gibi olaylar gelmektedir. Tarih denilince akla siyasal olaylar geldiği kadar sosyal, bilimsel ve kültürel alandaki olaylar da gelmesi gerekmektedir. Bu kısır tarih algısından dolayı Emevîler döneminin genellikle siyasi olayları ele alınmıştır. Bilim ve kültür alanındaki gelişmeleri hep ikinci plâna atılmıştır. İslam tarihinde Emevîler dönemi her yönden yeni adımların atıldığı, yeniliklerin olduğu bir dönem olarak karşımıza çıkar. Bu gelişmeler özellikle Emevî devleti halifelerinden Ömer b. Abdülâzîz döneminde belirgin hale gelir. Bu sebeple de makalemizde hep siyasi/yönetimsel boyutu ele alınan dönemin bilimsel/ilmî alanında yapılan yenilikleri konu edinilecektir
Anahtar Kelimeler:Ömer b. Abdülâzîz, Emevî, Bilim-Kültür.
30 Eylül 2018 Pazar
Tarihsel Tecrübe Olarak Merhamet ve Şiddet Açısından İslâm
Prof. Dr. Âdem APAK
GİRİŞ
İslâm’ın rahmet veya şiddet dini oluşu ile ilgili değerlendirmeler geçmişte olduğu gibi zamanımızda da tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Bu mesele daha ziyade dini ve ideolojik bakış açılarıyla tenkit etme veya buna karşı savunma konusu olarak ele alınmaktadır. Buna göre bilhassa Batı dünyası ve fanatik İslâm karşıtları İslâm’ın savaş dini olduğu, onun peygamberinin de kan dökücü, dinini kılıçla yayan bir din önderi olduğunu iddia ederlerken; buna karşılık Müslümanlar da İslâm’ın bizzat adından da anlaşılacağı gibi bir barış dini olduğunu, bu dinin peygamberinin ise bir merhamet elçisi olarak bütün insanlığa gönderildiğini ispatlamaya çalışmışlardır. Her iki tarafın da gerek İslâm dininin temel kaynakları olan Kur’an ve hadis, gerekse tarih kitaplarından yola çıkmak suretiyle kendilerini destekleyen deliller ileri sürdükleri görülür. Bu çalışmada biz daha ziyade akademik bir anlayış çerçevesinde İslâm muhaliflerinin iddialarına cevap mahiyetinde bir savunma faaliyeti ortaya koymaktan ziyade, İslâm’ın hazır bulduğu ortamdaki şiddet-rahmet ilişkisi, İslâm’ın yayılması esnasındaki şiddet ilişkisi, ardından da İslâmi fetihlerle birlikte Müslümanların hakim duruma geldikleri dönemlerdeki şiddet-rahmet ilişkisi konularını özet mahiyette tasviri ve karşılaştırmalı bir şekilde ele almak niyetindeyiz. Belki bu değerlendirmeler sonucunda İslam dininin şiddet veya rahmet dini olduğuna dair bir kanaate ulaşmak mümkün olur. Konumuzla ilgili olarak sağlıklı, rasyonel ve tutarlı sonuçlara ulaşabilmek için gerek İslâm’ın temel kaynakları olan Kur’an, hadis ve peygamber uygulamalarını, gerekse Müslümanların tarih boyunca rahmet-şiddet boyutunda siyasî ve sosyal alanlarda gerçekleştirdikleri faaliyetleri dikkate alınacaktır. Netice olarak da başlangıçtan Emevîler devletinin sonuna kadar geçen tarihi süreç dikkate alınmak suretiyle İslâm tarihinde zaman zaman şahit olunan şiddet tezahürlerinin bizzat İslâmî öğretiden mi, yoksa bu öğretiyi yanlış yorumlayan ya da dikkate almayan Müslüman idarecilerin uygulamalarından mı kaynaklandığı hususu tebellür ettirilmeye çalışılacaktır.
26 Eylül 2018 Çarşamba
Ebu’l-Beşer el-Ebyazî Yazdı: Hz. Peygamber’in (Sav) Vedâ Hutbeleri
Ebu’l-Beşer el-Ebyazî
Hz. Peygamber’in (sav) Hicretin onuncu yılında (Miladi 632) gerçekleştirdiği haccına Vedâ Haccı, bu esnada toplanan Müslümanlara hitabına da Vedâ Hutbesi adı verilir. Vedâ hutbesi (Hutbetü’l-Vedâ) tabiri İslâm tarihi kaynakları arasında ilk defa Câhiz’in el-Beyân ve Tebyîn’inde zikredilmiş (nşr. Abdüsselam M. Hârûn, I-IV, Kahire 1968, II, 30-31), kendisinden sonra gelen Müslüman müellifler de bu tabiri kullanmıştır. Öyle ki, gerek İslâm dünyasında, gerekse ülkemizde bu tabirin isminde yer aldığı müstakil eserler kaleme alınmıştır. Hâşim Sâlih Mennâ’nın Hutbetü’r-Rasûl fî Hacceti’l-Vedâ, (Dübey 1996); Cihan Aktaş’ın Vedâ Hutbesi: İnsanın Temel Hakları,(İstanbul 1992); Vehbi Ünal’ın, Peygamber Efendimizin Vedâ Hutbesi,(İstanbul 1998) ve Yavuz Ünal’ın Hz. Muhammed’in Vasiyeti (Vedâ Hutbesi),(Çorum 2006) kitapları buna örnek olarak verilebilir.
23 Eylül 2018 Pazar
Kitap Tanıtımı: Toplumun Kuruluşu Etik
Toplumun Kuruluşu Etik, İktisat, Siyaset; Ümit AKTAŞ, Mana Yayınları, İstanbul 2016, ISBN:978-605-66665-2-0, 160 sayfa
Bu eser toplum veya ferdi hayatın toplumsallaşma veya iktisadileşme, aile/cemaat olma veya devletleşme gibi seçeneklerde tercih hakkı bile kullanma fırsatı bulmadan nasıl sömürüye dönüştüğünü ele alır. Özellikle bu bağlamda kapitalizmi ve onun temel aracı olan faizi/riba ele alır. Kapitalizmin soy kütüğünü dünyanın kuruluşuna Habil-Kabil mücadelesine hatta Âdem’in cennetten ihracına kadar götüren yazar, insanın fıtratından soyutlanıp nasıl iktisadi bir meta haline getirildiğinin kritiğini yapar.
Bir giriş ve yedi ayrı başlık altında konuyu ele alan yazar, bize toplumun kuruluşu, temeli ve etiğin iktisat ve siyaset eliyle çoğu zaman nasıl arka plana itildiğini ve iğdiş edildiğini anlatır.
21 Eylül 2018 Cuma
-Hz. Ömer'den Yavuz Sultan Selim'e- Kudüs'te İnanç ve İbadet Özgürlüğü
Öğr. Gör. Abdullah ÇAKMAK[1]
İslâm
devletlerinin yöneticileri tarafından herhangi bir mevzuda alınan kararların ve
uygulanan politikaların arka planında İlahî hükümler ve bu hükümlerin ilk
uygulayıcısı olan Hz. Muhammed'in hayatından izler görülür. Bu durum,
gayrimüslimlere tanınan inanç ve ibadet hürriyeti bakımından da böyledir.
Nitekim Kur'ân-ı Kerîm'de geçen "Dinde zorlama yoktur, artık hak ile
batıl iyice ayrılmıştır."[2] ayetinde gayrimüslimlere
nasıl bir yaklaşım sergileneceği bildirilmektedir. Buna dair Hz. Muhammed'in
uygulamalarına bakılacak olursa, onun Hudeybiye dönüşünde (m. 628), içlerinde
dönemin iki süper gücü Bizans imparatoru ve Sasani kisrâsının da yer aldığı
altı devlet yöneticisine gönderdiği mektuplarda, öncelikli olarak Allah'a ve
O'nun kulu ve elçisi olan Hz. Muhammed'e inanmalarını tebliğ ettiği
görülmektedir. Sadece tebliğ ile yetinilmesi ve bu konuda herhangi bir zorlamada
bulunulmaması, "Ey Muhammed! Sen öğüt ver, çünkü sen ancak öğüt
verirsin. Onların üzerine zorlayıcı değilsin."[3] ayeti ile bu mealdeki
diğer ayetlerin bir gereğidir. Bunun yanında Müslümanların hâkimiyetlerine
aldıkları bölgelerde ise, diğer din mensuplarının can ve mal güvenliğinin
sağlanacağı kendilerine bildirilmiştir. "Kendilerine kitap
verilenlerden Allah'a ve ahiret gününe inanmayan Allah ve Resûlünün haram
kıldığını haram saymayan ve hak dini kendine din edinmeyen kimselerle,
küçülerek elleriyle cizye verinceye kadar savaşın."[4] ayetinin inmesiyle
birlikte artık Müslümanların hâkimiyetini tanıyan, ancak kendi inancında
kalmayı tercih edenler ödedikleri cizye karşılığında inanç ve ibadet hürriyetine
sahip olmuşlardır. İşte gayrimüslimlerin inanç ve ibadet hürriyetini konu
edinen bu açık hükümler, Hz. Muhammed'den başlayarak ondan sonra gelen bütün
İslâm yöneticileri tarafından tarihin her döneminde kesintisiz olarak
uygulanmıştır.
17 Eylül 2018 Pazartesi
Osmanlı Devletinde Cemalîler Okulu: Cemal Halvetî ve Zenbilli Ali Cemalî Efendi
OSMANLI
DEVLETİNDE CEMALÎLER OKULU: CEMAL HALVETÎ VE ZENBİLLİ ALİ CEMALÎ EFENDİ
Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Ata
Özet
XV-XVI. asırlarda Osmanlı Devleti’nde her alanda
olduğu gibi ilim, fikir ve tasavvuf alanında da zirve dönemi yaşanmıştır. Biz
bu çalışmamızda dönemin iki köşetaşı diyebileceğimiz, Halvetîliğin Cemalî
kolunun kurucusu ve Anadolu’yu Şiileşmekten kurtaran en önemli şahsiyetlerden
olan Cemal Halvetî’nin Tefsir Risalesi ile yeğeni olan dönemin şeyhülislamı ve
Kanunî dönemi kanunnamelerinin düzenleyicisi Zenbilli Ali Cemalî Efendi’nin
Nasihat Risalesi’nin bir karşılaştırmasını yapmaya çalışacağız. Böylece bu
zirve dönemde ilimle tasavvufun elele vererek ideal insanı nasıl yetiştirdiğini
ortaya koymak için gayret göstereceğiz. Osmanlı Devleti yükselme ve zirve döneminde,
pek az istisnalar hariç insanların maddi ve manevi yönden eğitimi için medrese
ile tekkeler arasında uyumlu bir birliktelik kurmuştu. İnsan-ı Kamil olmanın
yollarını ortaya koymaya çalışan her iki âlim de farklı yöntemlerle aynı sonuca
varmışlardır. Değerler eğitimi bakımından baktığımızda, medrese-tekke-zaviye
bağlantısı koptuğu andan itibaren Osmanlı Devleti gerilemeye başlamıştır.
Anahtar
Kelimeler: Cemalîler, Cemal Halvetî, Zenbilli Ali Efendi, Halvetîlik.
SCHOOL OF CEMALÎ IN OTTOMAN
EMPIRE: CEMAL HALVETÎ AND ZENBILLI ALI CEMALI
Abstract
In 15th and 16th centuries
Ottoman Empire reached the top in the fields of science, thought and tasawwuf
like many other fields. This study is about the comparison of two masterpieces
of the period, one of the masterpiece is Kur’an Commentary Booklet of Cemal
Halveti who was the founder of Cemalî School of Halvetisim and one of the most
important figures saved Anatolia from Shiite and the other masterpiece is
Advice Booklet of Zenbilli Ali Cemalî Effendi who was the Sheikh ul Islam of
the period and the arranger of statute laws of Suleiman the Magnificent. Thus,
in this study it will be discussed that how ideal individual could be grown up
by science’s and tasawwuf’s cooperation in the period. During its growth and
peak period Ottoman Empire managed to build a union between madrasa and Islamic
monetary in order to provide an education for the citizen both materially and
morally. Both of the scholars who tried to define the way that would take the
individual to the degree of perfect human being reached to same point even they
used different methods. It is seen that in terms of value education Ottoman
Empire started to decline stage when they abandon the connection between
madrasa, Islamic monetary and small Islamic monetary.
Key Words: Cemalis, Cemal Halvetî, Zenbilli Ali Effendi,
Halvetîsm.
16 Eylül 2018 Pazar
İhsan Süreyya Sırma Kitabı &Pervari’den Paris’e
(Aşk, Heyecan, İnanç, Gayret, Fedakârlık, Vefa, Samimiyet ve Başarının Hikâyesi)
Prof. Dr. Mehmet Salih ARI
İslam Tarihi hocamız Prof. Dr. İhsan Süreyya Sırma’nın hayat hikâyesini ve akademik deneyimini sade bir üslup ile ortaya koyan “İhsan Süreyya Sırma Kitabı & Pervari’den Paris’e” adlı kitap biraz geç elime ulaştı. Nihayet beklediğime değdi. Zira bu değerli kitabı hocam İhsan Süreyya Sırma imzalı bir şekilde hediye etti. Hocama müteşekkirim. Bilindiği gibi hocamız seyahati çok seviyor, gezip gördükleri yerleri sonradan yazıya geçiriyor. Hocamızın seyahat yazılarının yanı sıra “Dağların Sırrı”ve “Nehirlerin Dili” adlı kitapları okunmaya değerdir. Zira bu kitaplarında hocamız tırmandığı dağlar ve kenarında gezip dolaştığı nehirler ile adeta konuşuyor, kendine özgü üslubuyla dağların ve nehirlerin tarihçesini ortaya koyuyor. Dağların Sırrı adlı eserinde ilimizde bulunan Erek dağını da yazmıştır. Bu dağda yetişen ve Vanlıların son zamanlarda yayla muzu dedikleri “rebez/rebes”ışgın/uşkun denilen sebzesinden, bu dağda öten kekliklerden, Van’ın meşhur âlimi Melâ Ali’den ve bu dağda bir süre ikamet eden Bediüzzaman’dan söz ediyor. Pervari’den Paris’e adlı kitabın bir yerinde anlattığı gibi Hocamız Van şehrini çok sevmektedir. Bu sevginin bir tezahürü olarak Kurban Bayramından önce kıymetli hanımefendi eşiyle Van’a geldiler. Van’ı ve Bahçesaray’ı gezdikten sonra Pervari’ye gittiler. Sağ olsunlar bizimle de görüşme talebi nezaketinde bulundular. İşte değerli kitabını bu görüşme sırasında imzalayıp hediye ettiler. Biz de hacca gitmenin telaşı içerisinde idik. Zira hac için ismimizi yazmıştık ve nihayet 11 yıl sonra kuradan adımız çıkmıştı. Bu heyecanla yolda okurum diye hocamızın hediye ettiği kitabı hac bavuluna koydum ve bu yolculuk sırasında kitabı okudum. Okurken her iki hocamız ile zaman tünelinde adeta hasret giderdim. Kitap ile ilgili medyada şimdiye değin çok yazılar yazıldığını biliyorum. Geç de olsa kitap ile ilgili olarak duygu ve düşüncelerimi, okurken altını çizdiğim yerlerin bir kısmını bu yazı ile anlatmak istedim.
15 Eylül 2018 Cumartesi
İlk Ayetleri(n) Oku(nması)
Hz. Peygamber’in Cebrail ile ilk karşılaşması iyi okunmalıdır. Okuma bilmeyen birine ilk emir OKU oluyor. Muhatabın okuma bilmediğini söylemesi üzerine Cebrail onu sımsıkı sarıyor ve sıkıyor. Neden? Çünkü kişi basiret gözünü açarak olayları, neden sonuç ilişkilerini, içinde bulunduğu atmosferdeki hareketliliği, doğayı, hayvanları, bitkileri vs. her şeyi okumalıdır. Sıkıntılara katlanmadan, alınteri dökmeden ilim elde edilmez. Bu sıkma olayı ile Peygamber’e bu ders veriliyor. Çünkü o zaten okuma bilmiyor. Nitekim üçüncü sıkma olayından sonra oku emrine “Ne okuyayım?” diye sual etmesi üzerine inen ilk ayetler bunu ifşa ediyor:





