2 Haziran 2017 Cuma

“İslam Tarihinin İlk Döneminde Arap-Mevali İlişkisi” İsimli Eserin Değerlendirilmesi

Şehba Yazıcı
            Adnan Demircan, İslâm Tarihi’nin İlk Döneminde Arap-Mevali İlişkisi, İstanbul: Beyan Yayınları, 2015; 173 sayfa.
            Hz. Peygamber, yüce Allah’tan aldığı vahyi insanlara ulaştırmaya başladığında Araplarda bir yenilik olarak kabilelerden ziyade bireylere seslenmiştir. Bu seslenmelere kulak verenler, belki de ilk defa kabilelerinden ayrı bir karar alarak Müslüman saflarına katılmışlardır. Onun vefatından sonra ise Arapların önceki kabile anlayışlarının devam ettiği ve giderek güçlendiği görülmektedir.

1 Haziran 2017 Perşembe

Ebu’l-Beşer el-Ebyazî Yazdı: Tarih Tenkidi

Ebu’l-Beşer el-Ebyazî
  Tarih ancak tarih tenkidi vesair yardımcı ilimlerden istifade etmesi sayesinde ilimdir. Üstelik tenkid, tarihçilik faaliyetin özünü oluşturmaktadır. Halbuki yardımcı ilimlerin hepsi her zaman tarihe gerekli değildir. Tarih için yardımcı ilimleri seçen tenkiddir. Diğer ilimlerin tarihe müdahalesine karar veren, neticelerini takdir eden ve tarihi senteze onların katkısını sağlalyan da tenkiddir. .
Tarih tenkidi, tarihte doğruyu yanlıştan ayırdetmeye tahsis edilmiş bir metoddur. Tarih ancak şahitliklere dayalı olarak yazıldığından, tarihte doğruyu yanlıştan ayırmak üç temel işleme dayanır: Bunlar sırasıyla şahitlikleri araştırmak yani belgelerin araştırması (heuristique), onların kontrol edilmesi, yani tenkidi (critique) ve nihayet onları anlamak ki, bu da yorumlamak (hermenetique) olarak zikredilebilir.  
Tarih kaynaklarını kullanmadan önce onların gerçek veya sahte olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Ancak sıhhatinden emin olunan malzeme hakiki kaynak değeri taşır. Kaynak tenkidini iki kısmda değerlendirmek mümkündür.  
Dış tenkit:  Eserin veya  belgenin genel görünümü veya kimliği üzerinde yapılan inceleme, yanı tanıtıcı unsurlarının incelenmesi dış tenkit olarak isimlendirilir. Bunun için önce eserin adı yazar ve yazılış tarihinin belirlenmesi gerekir. Çünkü bazen yazarlar kendilerinin yazmadıkları kitapları kendileri yazmış gibi gösterebilirler. Bundan başka eserin yazılış tarihinin ve yeri de önem arzeder. Aynı şekilde el yazısı ile çoğaltılan kitapların da kimin tarafından ve ne zaman çoğaltıldığının tespitine ihtiyaç vardır. Bütün bunlardan başka gerek kitabın, gerekse bir belgenin hakiki olup olmadığının, yani orjinalliğinin tespiti sağlanmış olur. Zira tarih araştırması için kullanılacak eserin orijinal olup olmadığı çok önemlidir.
İç tenkit:  İç tenkit genel olarak yazarın ve de onun ele aldığı konuların muhtevalarının tenkidir. Herşeyden önce yazarın şahsiyeti, fikirleri, inançları ve görüşleri ele alınır. Hadis alanındaki cerh ve tadil uygulaması buna en güzel örnek olarak verilebilir. Gerçekten de bir eserin içindeki bilgilerin sıhhat derecesi hakkında karara varabilmek için, önce o eseri yazan şahsın fikirleri, siyasi kanaatleri, mezhebî bağlılığı dikkate alınmalıdır. Zira dinî inanç ve görüşleri taassup derecesinde olan bir müellifin ele aldığı olayları tarafsız gözle bakması mümkün olmaz. Şu halde bir kaynağın güvenirlik derecesinin tayin edilebilmesi için önce o eserin müellifinin hayatı  ve şahsiyeti hakkında yeterli bilgiye sahip olmak ihtiyacı doğar. Yazarın tenkidinden sonra iç tenkidin ikinci adımı ise kaynağın içinde yer alan bilgilerin doğruluğunun, yani bilinen tarihi gerçeklere uygunluğunun tespitidir. Kişiliğine güvenilen yazarların da bazen, bilmeden eksik veya yanlış bigiler nakletmeleri mümkündür. Bunu için bir kaynakta geçen bilgilerin başka kaynaklardaki bilgilerle karşılaştırılması gerekir.
Dış tenkid veya gerçeklik (authenticite) tenkidi, vesikaların nereden çıktığını ve dış (extrinseque) değerini inceler, onları kabul eder veya reddeder. İç tenkik veya inandırıcılık (credibilite) tenkidi, aynı vesikaların iç (intrinseque) değerini takdir eder ve metnin tam olarak anlaşılmasını sağlar. İnandırıcılık tendidi denilen iç tenkid, metinlerin kontrolünü aşır; yorumun veya tefsirin (hermeneutique) tenkidine de girer.
Esasında tenkidin dış ve iç olarak iki kısımda incelenmesi şeklî ve suni bir ayrımdır. Zira dış tenkid ve iç tenkid, birbirlerinden ancak bir mantık esprisi gayretiyle ayrılmıştır. Aslında onların gerçekten ayrılabilecekterini düşünmek bir hata olur. Dış tenkid, metinleri muhtevalarından bağımsız olarak incelemek ister, fakat bu iddia bir gerçeği açığa vurmaktadır. Unutulmamalıdır ki, gerçek safhalarının hiç birinde tenkid, vesikaların muhtevaları bilinmeden icra edilemez. Eğer tarihlenmemiş bir yazma, daha önce bilinen bir metinden hareket ediyor, onu taklit ediyor veya onu kullanıyorsa, sözkonusu yazma, bu metinden daha önceki bir tarihe ait olamaz; o halde iç tenkit bazen dış tenkitten önce de gelebilir. Aslında tarihçi, meselenin nazari çerçevesiyle meşgul olmaksızın, gözleri önünde bulunan vesikanın gerektirdiği şekilde, bütün yolları denemektedir.
Aşırı tenkidi, tenkitten ayırmak, geçerlilik delilleriyle inandırıcılık delilleri arasında nazari farkı tanımaktan daha önemlidir. Daima safdiller olabileceği gibi aşırı tenkidci tarihçiler de olacaktır. Fakat, safdillik ve aşırı tenkid arasında, insan ölçüsünde, yani iyi niyet ve sempatiye açık tarih tenkidinin yeri saklı kalmaktadır. Tarihçinin incelik, açıklık, tevazu ve otokritike de sahip olması gerekir. Bütün bu kabiliyetler arasında sempati, tenkide dengelemekiçin en zengin ve en lüzumlu haslettir. Unutulmamalıdır ki, sempati tarafgirlik değildir. Sempati eski zaman insanlarının ruhunu anlamak azusudur. O halde tarihçinin dürüst davranması, onun bir şahide düşmanlığını ilan etmesi manasına gelmez. Ne söylenirse söylensin, tarih bir mahkeme değildir ve şahitler de masnunlar olamaz. Adına layık bir tenkid, hakikatin tefrik edilmesini ve ona saygı duyulmasını ister. Tarihçinin ahlakı şüpheciliğini dengelemek, vatanının, ırkının veya imanının düşmanlarını bile anlamasına yardımcı olmak zorundadır. Bütün bunlarla birlikte tarihçi katiyyen hakikate sahip olduğunu iddia edemez, bilakis tarihçi durmaksızın hakikati yakalamaya çalışır.
Tarih tenkidinden geçmiş malzeme mutlak anlamda doğru, yani hakikati tam anlamıyla yansıtıyor demek değildir. Zira genel hakikat mefhumu, tarih tenkidine bağlı değildir; o mantığın ufuklarını bile aşar, zira hakikat metafiziğe ait bir kavramdır. 


Midrarîler (Benû Vâsûl)

 Hüseyin Paça
 GİRİŞ
İslam dininin Kuzey Afrika’ya yayılması erken dönemlerde başlamıştır. Hz. Ömer’in halifeliği döneminde Amr b. As'ın Mısır'ı fethiyle İslamiyet Afrika kıtasına girişini yapmıştır.

30 Mayıs 2017 Salı

İbn Rüşt ve Endülüs-I

Prof. Dr. Mehmet Azimli
Filozoflar eskiden beri insan denen varlığın toplumsal bir varlık olduğundan bahsederler.  Bu manada her insanı kendi toplumu içinde değerlendirmek o insanı anlamada önem arz etmektedir. Çünkü insanın kendi çevresinden etkilenen bir varlık olduğu kesindir ve çevresinin getirdiği sorunlara kafa yoracak, toplumunun sorunlarını dert edinecektir.

Ebû Ömer b. Dâvûd Yazdı: İlim

Ebû Ömer b. Dâvûd
 İlim kelimesi, dilimizde bilgi ve bilim anlamında kullanılır. İslâm tarihinin ilk dönemlerinde ilim dendiğinde rivayet esaslı bilgi kastediliyordu. Rivayetleri bilmek ve daha da önemlisi ezberlemek ilim olarak görülüyordu. Bugün de İslâm dünyasının birçok yerinde böyle düşünülüyor. Ancak ilim kelimesinin anlamı ve kapsamı zamanla değişiyor. Nitekim bugün ilim, İslâm diniyle doğrudan ilgili olmayan alanların dışında kalan bilgi için de kullanılıyor. Son dönemlerde çoğu zaman, ilim yerine bilim kelimesi tercih ediliyor.

İtikadi Münafıklık Tanımlamasından Siyasi Münafıklık Yansımasına Bir Bakış

   
   Öğr. Gör. Cuma Karan

Kuran ve Hadislerde çokça rastladığımız kavram ve tanımlamalardan biri de Münafık kavramıdır. Sözlükte;  “tarla faresi,” “yuvasına girmek”, “bir kimseye olduğundan farklı görünmek” anlamına gelen  “nifak” mastarından türemiş bir sıfat olan “münafık” kelimesi; “inanmadığı halde kendisini mümin gösteren kimse demektir.”[1]  İbn Manzur; küfrünü gizleyip imanını izhar eden kimse olduğunu ve bu kavramın İslam öncesi Arap toplumunda kullanılmadığını dolayısıyla Kuran’a ait vasıflandırma ve ona has bir ıstılah olduğunu söyler.[2]

Hudeybiye Barış Antlaşmasında Kadınların Durumu

Prof. Dr. Mehmet Salih ARI
Resûlullah (s.a.) ile Kureyşliler arasında akd olunan Hudeybiye Antlaşmasının önemli bir maddesi genellikle İslâm tarihi kaynakları, araştırma ve ders kitaplarında şu anlamda aktarılmaktadır: “Eğer Mekkelilerden bir kişi müslüman olur ve velisinin izni dışında Medine’ye sığınırsa iade edilecek, ancak eğer müslümanlardan birisi din değiştirip Kureyş’e sığınırsa o Müslümanlara iade edilmeyecektir.”

29 Mayıs 2017 Pazartesi

Ebu’l-Beşer el-Ebyazî Yazdı: Oruç ve Hikmetleri


Ebu’l-Beşer el-Ebyazî
 Ramazan, on bir ayın sultanı, aynı zamanda bin aydan daha hayırlı olan kadir gecesini içinde barındıran mübarek bir aydır.  Bu ayın diğer bir özelliği de İslâm’ın şartlarından olan oruç ibadetinin bu ay boyunca farz kılınmış olmasıdır.

Kitap Yine Öksüz Yine Garip Kaldı

Prof. Dr. İhsan Süreyya Sırma
Geçtiğimiz Cuma günü(Ramazan’dan bir gün önce), Beyazıt Camii önünde, "Türkiye Kitap ve Kültür Fuarı"nın açılışı yapıldı. Aslında bu yıl 36.sı yapılan bu fuarın adı, 1982 yılında ilk düzenlendiğinde "Dini Yayınlar Fuarı" idi. Daha sonraki yıllarda ismi, yayıncılığın gelişerek  “dini kitaplar” formatının dışına çıkması ve daha geniş kitlelere hitap etme amacına yönelik olarak “Kitap ve Kültür Fuarı” olarak değiştirildi. Düzenlendiği ilk yıldan itibaren Ramazan ayı boyunca Sultan Ahmet Camii avlusunda yapılan kitap fuarı 30 sene sonra, açıklanmayan bir gerekçeyle nisbeten "sapa" bir yerde bulunan Beyazıt'a alındı. Bu yer değişikliğinden dolayı, fuar her yıl biraz daha zayıfladı ve hiçbir yayıncının memnun olmadığı bir duruma düştü.

28 Mayıs 2017 Pazar

Hz. Ömer ve Hz. Abbas Arasındaki İhtilaf

Ebû Ömer b. Dâvud 
Hz. Ömer döneminde Müslümanlar çoğalınca, mescit onlara dar gelmeye başladı. Bunun üzerine Hz. Ömer -Hz. Abbas’ın eviyle müminlerin annelerinin odaları hariç- mescidin etrafındaki evleri satın aldı. Bir gün Ömer, Abbas’a şöyle dedi:

Yazarlar