19 Temmuz 2017 Çarşamba

Hz. Aişe'nin Yaşı-III

Prof. Dr. Mehmet Azimli
Yoldan Çıkarıcı(!)
Doğrul, Hz. Aişe’nin nişanlısı Cubeyr b. Mutim’in annesinin Hz. Ebu Bekir’e “Eğer bu kız benim evime girerse oğlumu atalarının yolundan çıkarır” sözünü[2] delil getirerek, Hz. Aişe’nin dini etkinliğinden dolayı nişanın bozulduğunu belirtmektedir. Sonuçta bu nişanın nübüvvetten önce vuku bulduğunu dolayısıyla da Hz. Aişe’nin evlilik yaşının rivayetlerde zikredilen yaştan daha büyük olduğu sonucuna ulaşmaktadır.
Doğrul’un İbn Hanbel’den naklettiği, Cubeyr b. Mutim’in annesinin Hz. Ebu Bekir’e söylediği sözün tercümesi de yanlıştır. Bu yanlış tercüme, Doğrul’un rivayetten yanlış sonuç çıkarmasında etkili olmuş olmalıdır. Doğrul’un yaptığı tercümeden, kadının oğlunu yeni dine sokacak şahsın Hz. Aişe olduğu anlaşılırken, rivayetin doğru tercümesinde söz konusu şahsın Hz. Ebu Bekir olduğu anlaşılmaktadır. İbn Hanbel’deki rivayetin tercümesi şöyle olmalıdır: “Ey Ebu Bekir! Oğlumuzu senin kızınla evlendirdiğimizde, sen onu yeni dinine sokmak istersin.”[3] Bizim tercümemize göre; kadının korktuğu şahıs Hz. Aişe değil, bilakis Mekke döneminde birçok kimsenin hidayete ermesine vesile olan Hz. Ebu Bekir’dir. Kadın bundan dolayı oğlu Cubeyr’in Hz. Aişe ile evliliğini bozmuştur. Doğrul, ayrıca bu rivayeti kabul edip kendisine delil olarak aktarırken, aynı rivayetin birkaç satır sonrasında yer alan; Hz. Aişe’nin 6 yaşında Hz. Peygamber’le sözlendiği ifadelerini maalesef göz ardı etmektedir.
Rıza Savaş da aynı rivayetten yola çıkarak, Cubeyr ile nişanın Hz. Ebu Bekir’in faal olarak tebliğe başlamasından önce olduğunu, buradan da nişanın bozulduğu nübüvvetin 10. yıllarında Hz. Aişe’nin 14-15 yaşlarında olabileceği sonucuna varmaktadır.[4] Bu tespiti esas kabul edersek akla şu soru gelmektedir: Eğer bu nişan nübüvvetten önce veya en azından nübüvvetin ilk yıllarında yani Hz. Ebu Bekir’in faal olarak tebliğe başlamadığı yıllarda oldu ise, Hz. Ebu Bekir’in tebliğ faaliyetlerini gözleyen Cubeyr’in ailesi neden nişanı bozmak için Hz. Hatice’nin vefatına kadar 10 yıl beklemiştir? Bu nişanı daha önce bozması gerekmez miydi?
İki Kardeş
Rıza Savaş, Hz. Aişe’nin abisi Abdurrahman ile aynı anneden doğduklarını göz önüne alarak, iki kardeş arasındaki yaş farkını Hz. Aişe’nin yaşının tespitinde delil olarak kabul etmiştir. Ona göre, o dönem şartları içinde iki kardeş arasındaki yaş farkının 10 yaş kadar olamayacağı ve ancak 1-2 yaş olabileceği tezinden hareketle, Hz. Aişe’nin de evlendiği sırada 18 yaşlarında olacağını belirtmektedir. Çünkü Abdurrahman Bedir savaşında 20 yaşlarındadır. Buna göre, aralarında 1-2 yaş fark bulunması gereken Hz. Aişe de 18 yaşlarında olmalıdır.[5] Savaş’ın yukarıdaki tezini, o günkü Arap toplumunda yaygın olan çocuk edinme koşulları içinde makul kabul etmek gerekir. Ancak genel olan bu durumun, her özel durum için de aynı şekilde değişmez bir yasa imiş gibi kabul edilmesi bilimsel olmadığı gibi delil olarak da kabul edilemez. Bu sadece bir varsayımdır. Bir bilgiye/belgeye dayanmamaktadır. Çünkü bir kadından doğan çocuklar arasındaki yaş farkının şu ya da bu miktarda olmasını sağlayacak birçok neden olabilir. Bu nedenleri tespit etmeden, yukarıdaki gibi bir iddiada bulunmak kabul edilebilir bir durum değildir. Bu nedenle, Hz. Aişe’nin yaşının büyüklüğünü söz konusu yaklaşımla ispatlamak mümkün gözükmemektedir.
Şaz Rivayet
Konu ile ilgili bir diğer iddia da; Hz. Aişe’nin 9 yaşında evlenmiş olduğuyla ilgili rivayetlerin gayet az ve şaz olduğundan hareketle, onun 17-18 yaşlarındayken evlenmiş olması gerektiği şeklindedir.[6] Ancak durum tam tersinedir. Hz. Aişe’nin 18 yaşında evliliği ile ilgili hiçbir rivayet yok iken yani şaz bir rivayet bile yok iken, 9 yaşında evlendiğine dair ise birçok rivayet bulunmaktadır. Bizzat olayın kahramanı Hz. Aişe’nin ağzından 6 yaşında nişanlandığı, 9 yaşında evlendiğine dair birçok tarihi bilginin de varlığı bizim tezimizi güçlendirmekte ve desteklemektedir.[7]
Hz. Peygamber’in Hz. Aişe ile 9 yaşında evliliği ile ilgili rivayetleri destekleyen başka rivayetler de vardır. Şöyle ki; Hz. Aişe, evlendikten sonra kız arkadaşlarıyla oyunlar oynadığı ve oyuncakları olduğunu söylemiştir. Eğer, iddia edildiği gibi 18 yaşında evlenmiş olsaydı, bu yaşlarda bir kadının oyuncaklarla oynaması normal ve makul bir davranış olamayacağından, bu konudaki rivayetlerin kabulü imkansız olurdu. Bu rivayetlerin bazıları şöyledir:
Ben sokakta oynarken annem çağırdı, eve kapattı ve evleneceğimi anlattı.[8]
Ben Peygamber’le evliyken evde arkadaşlarımla oynardım. Hz. Peygamber gelince arkadaşlarım kaçardı. Hz. Peygamber gider, onları toplar benimle oynamaları için gönderirdi.[9]
Ben evde arkadaşlarımla oynuyordum. Hz. Peygamber geldi. Oyuncaklarımı kastederek ‘Bunlar nedir ey Aişe!’ dedi. Ben de ‘Süleyman’ın atları dedim,’ güldü.[10]
Sonuç
Hz. Aişe’nin Hz. Peygamber’le evlendiği evlilik yaşı konusunda klasik kaynaklarda yer alan bu kadar bilgi, onun 18 yaşında evlendiğini savunan bilginlerin görüşlerinin isabetli olmadığını göstermektedir. Bu kadar rivayet, sadece yorumla reddedilemez. Rivayetlerin aksine getirilen deliller ise bilimsel olmaktan ziyade tepkiseldirler. Dolayısıyla, Hz. Aişe’nin Hz. Peygamber’in hanesine küçük yaşta girmesinin pek çok hikmet ve hayırlı sonuçları dikkate alınmadan rivayetler değerlendirilmiştir. Ulaşılan sonuçlar ise tatmin edici olamamıştır. Sonuç olarak bu rivayetleri dikkate alarak diyebiliriz ki: Hz. Peygamber küçük yaşta evlendiği Hz. Aişe’yi hem eğitmiş hem de İslami bilgiler ile yetiştirmiş ve bu arada onun çocukça isteklerine karşı da anlayış göstermiştir.[11]
Bu konudaki tartışmaları noktalamadan önce şu konuyu da aktarmakta fayda görüyoruz. Eğer 9 yaş rivayetlerini esas alırsak, bu noktada 9 yaşında evlendiği bir kızı 18 yaşında dul bırakmak ve Kur’an’daki yasak gereği[12] bir daha evlenememesine sebep olmak zulüm değil midir?[13] şeklindeki bir soru akla gelebilmektedir.
Hz. Aişe’nin on sekizinde dul kaldığı doğrudur.[14] Öncelikle 9 yaşında evlenen Hz. Aişe’den böyle bir pişmanlık hakkında bir rivayet göremediğimiz gibi bu evlilikten ötürü birçok kazancı olduğunu kendisi aktarmaktadır.[15] Kimse ne zaman öleceğini bilemez. Nitekim insanlar çok genç yaşta da ölebilmektedir. Öyleyse bu düşünce ile mantıklı bir sonuca varmamız mümkün değildir. Ülkemizde bile halen 18-20 yaş arasında kocası ölüp ona sevgisinden dolayı bir daha evlenmeyen pek çok kadın vardır. Bu özel bir durumdur; sevgi, aşk gibi çok özel şeyler vardır ki, bunlar bir başkasının kendi öznelliği ile asla tenkit edemeyeceği realitelerdir. Ayrıca sevdiği ile evlenmediğinden dolayı hayat boyu evlenmeyenleri de dikkate alabiliriz.[16] Yine “Hz. Aişe, Hz. Peygamber’le evlenmeseydi ne kaybederdi?” diye düşünmek de gerekir. Eğer evlenmeseydi onun yanında yetişemez, İslam’la ilgili bilgiler konusunda sahabenin kendisine danıştığı birisi olamaz 2210 hadis aktarmazdı. Hatırı sayılır bir fakihe, müfessire, müctehide ve müftiye olmazdı.[17]
Bütün bunlardan sonra özetle diyebiliriz ki: Hz. Aişe’nin Hz. Peygamber’le nişanlandığı yaş 6’dır. Bu da nübüvvetin 10. yılına tekabül etmektedir. Evlendiği yaş 9’dur. Bu da hicretin I. yılında olmuştur. Rivayetlerin geneli bu noktada odaklanmıştır. Bu evlilik o zaman hiçbir kimse tarafından garipsenmemiştir ve o dönemde gerçekleşen buna benzer birçok evlilik bulunmaktadır.
Bireyler ve toplumlar bir tarih dilimine ve kültürel geleneğe aittir. Bundan kopmak imkansızdır. Bu nedenle, herhangi bir tarihi olayı değerlendirirken onu kendi tarihselliği ve kültürel çerçevesi içinde değerlendirmek gerekir. Yoksa kendi şartlarımızı ölçü alarak farklı bir tarih diliminde yaşayan ve farklı toplumsal yapılanmalara sahip birilerini yargılamak, hem doğru değildir hem de bilimsel bir yöntem olarak kabul edilemez.
(Bkz. Mehmet Azimli, Siyer Okumaları, Ankara 2017)








[1] .
[2]      Doğrul, III, 266.

[3]      İbn Hanbel, VI, 211.

[4]      Savaş, 143.

[5]      Savaş, 143.

[6]      Kaplan, agy.

[7]      Bu konuda geniş bilgi ve çeşitli rivayetler için bkz. Buhari, Nikah, 40, Menakıbu’l-Ensar, 43, Müslim, Nikah, 70, 71, Zifaf, 9; Nesei, Nikah, 29; Ebu Davut, Nikah 32; İbn Hanbel VI, 211; İbn Sad VIII, 58; İbn İmad, I, 308; Zehebi, el-İber, I, 60; İbn Hallikan III, 16; İbn Esir, Usdü’l-Ğabe, VII, 189; İbn Hacer el-İsabe IV, 230; İbn Abdilberr el-İstiab IV, 234.

[8]      İbn Sad, VIII, 40.

[9]      Buhari, Edeb, 81; Müslim, Fedailü’s-Sahabe, 44.

[10]    İbn Sad, VIII, 62.

[11]    Hz. Peygamber’in zaman zaman onu eğlendirdiğine şahit oluyoruz. Bir seferinde dışarıdaki oynayan Habeşli bir kadını izletmişti. Hz. Peygamber’in de oynayan bir kadını izlemesi ilginç bir durumdur. Bkz. Tirmizi, Menakıb, 18.

[12]    Ahzab, 6.

[13]    Bkz. el-Mevdudi, II, 535.

[14]    Buhari, Nikah, 40; Müslim, Nikah, 471; Nesai, Nikah, 429; İbn Sad, VIII, 60.

[15]    İbn Sad, VIII, 59.

[16]    Hz. Peygamber’in eşlerinin rahibeler gibi eve kapandıkları belirtilerek, “iki üç geçmezdi ki evlerinden hıçkırık sesi duymayalım” sözü aktarılır. İbn Sad, VIII, 177.

[17]    Mevdudi, II, 538.

4 yorum:

  1. Sayın Hocam,
    Öncelikle emeğinize sağlık. Bu konuyu rivayetler ekseninde ele almışsınız. Peki, Kur'an ayetleri bağlamında, evlilik yaşı konusunda bir "Rüşd" çağı kavramı olduğu ve buluğa ermenin tek başına yeterli olmadığı görüşünü de detaylıca değerlendirebilir misiniz?

    Aşağıdaki linkteki görüşlere, varsa eleştirilerinizi alabilir miyiz?

    http://www.suleymaniyevakfi.org/hocalara-sorun/kucuklerin-evlendirilmesi-kurana-aykiridir.html

    Saygılarımla

    Mehmet Eren

    YanıtlayınSil
  2. SelamunAleyküm,
    Emeklerinize teşekkür ediyorum. Bu çetrefilli konuya ışık tutacaktır bir yönüyle. Ama, burada konunun Kur'an' cephesine hiç değinilmemiş oldu. Sizden ricam, Kur'an ayetlerinde geçen rüşd çağı bağlamında da konuyu açıklamanız.

    Aşağıdaki bağlantıdaki görüşleri değerlendirirseniz sevinirim. Umarım yazdıklarımı muhatap alırsınız. Çünkü, çok önemli bulduğum bu konuda fikirlerimi oluşturmak için konunun her cepheden aydınlatılmasını arzu ediyorum. Daha önce de burada yorum olarak sormuştum ama maalesef ne yorumum gözüküyor ne de cevap alabildim.

    http://www.suleymaniyevakfi.org/kutsanan-gelenek-ve-kuran/kuran-ve-gelenege-gore-kucuklerin-evlendirilmesi.html

    YanıtlayınSil
  3. Maalesef Sahih-i Buhari başta olmak üzere Ehli Sünnet'in temel kaynaklarında, Ahlak abidesi Peygamberimizin, eşi Aişe'yi 6 yaşında nikahladığı, 9 yaşında da evine götürdüğü rivayet edilmiştir.

    İddia Aişe validemizin kendi ağzından nakledildiği için, kimse itiraz da edememiş.
    Garip olan bu 6 yaşında nikahlama ve 9 yaşında eve götürme konusu sanki Peygamberimiz için özel olarak nakledilmiş bir durum.

    Niye? diyeceksiniz. Çünkü:
    Eğer bu durum o dönemde normal idiyse niçin on binlerce sahabe, vali, hakim, savcı, kral, alim, evliya hiçbiri hakkında böyle bir iddia yok? Niçin diğerlerinin bir kız çocuğunu 5-6 yaşında hanımı olarak nikahladığı, 9 yaşında evine götürdüğü nakledilmemiş?

    Bu eleştiri dahi bu iddianın iftira olduğunu ispata yeterlidir.

    Aslında bu rezaletlerden Emevi ve Abbasi saraylarında çok var… Ama dikkat ederseniz, onlar dahi bu işin ne kadar çirkin olduğunu bildiklerinden aleni etmemişlerdir.

    YanıtlayınSil
  4. Alimlerin ve araştırmacıların takıldığı nokta evlilik yaşını doğum tarihiyle bulmaya çalışmaları. Oysa 50-60 yıl sonraya gelip ÖLÜM TARİHİNDEN geri gitseler, olayı çok daha rahat çözebilirlerdi.
    Öncelikle tarihte muvassak kaynaklarda geldiği kadarı ile Aişe'nin (baba bir anne ayrı) kız kardeşi Esma, ondan 10 yaş büyük.

    "İbni Zinad'ın naklettiğine göre Ayşe Esma ile baba tarafından kardeş idi. Esma Aişe'den 10 yaş büyüktü."
    (İbni Esakir, Tarih-i Medineti Demeşk, 8/69; Zehebi, Siyeri A'lam'un Nubela, 2/288; el-Bidaye ven Nihaye 8/381)

    - Yeri gelmişken hatırlatayım bu Esma Cemel savaşında Hz. Aliye karşı savaşan Zubeyr'in hanımı ve validemizi Cemel savaşına ikna eden öneli figürlerden Abdullah b. Zubeyr'in annesi. Abdullah b. Zubeyr daha sonra Emeviler tarafından başı kesilerek öldürüldü.

    GELELİM KONUYA
    - Önemli kaynaklarda geldiği kadarıyla Esma hicretin 73 yılında oğlu Abdullah öldürüldükten sonra 100 yaşında vefat etti. Mekke'de oğlu Abdullah'ın öldürüldüğünü gördükten sonra öldü.
    (Tabakatı İbni Saad 8/255; el-İstiab 4/1782; Zehebi, Siyeri A'lam'un Nubela, 2/293; Tarihi Demeşk 9/69)

    - Esma Hicretin 73 yılında 100 yaşında idi ise, Hicrette kaç yaşındaymış?
    - 27 yaşında
    - Aişe ile aralarında yaş farkı ne kadar? 10 yıl. 27 den 10 çıkarsa kaç kalır
    - 17 yıl…olay bu..!

    - Yani Aişe anamız hicrette 17 yaşında imiş. Demek ki Hz. Peygamber onu nikahına aldığında 17 yaşındaymış evine götürdüğünde 18-19
    - Üste sunduğum kaynaklar en muteber kaynaklardır…

    9 YAŞ ISRARI NİYE
    Rivayetlerden öyle anlaşılıyor ki; 9 yaş ısrarının altında yatan tek neden Aişe anamızın, Hz. Hatice'ye duyduğu derin kıskançlığıdır.

    Peygamberle Hz. Hatice'nin 40 yaşında evlendiği, evlendiğinde Hz. Hatice'nin ihtiyar, dişleri dökülmüş dul bir kadın olduğu, peygamberin tek bakire eşinin kendisi olduğu, Hatice validemizin 2 evlilik yaptığı, 2 çocuğu olduğu yalanlarının altında yatan da bu NEFRET DERECESİNDEKİ KISKANÇLIK

    Oysa Hatice validemiz Efendimizle 25-28 yaşlarında hiç kimse ile evlenmemiş iken, bakire olarak evlenmişti. Asıl Aişe annemizi bakire vurgusunun nedeni bu.

    Genç ve güzel Hatice, tüm servetini Peygambere kurban eden Hatice, İlk iman getiren Hatice, Efendimize çocuklar veren Hatice, evlenirken bakire olan Hatice…sadece fiziki değil ahlaki güzelliği dillere destan Hatice, Hz. Ali'nin kayınvalidesi Hatice, Fatıma'nın annesi Hatice, Hasan Hüseyin'in ninesi Hatice, Hz. Ali'ye savaş açan değil Ali ile beraber, Peygambere yar, yaver olan HATİCE …Gel de kıskanma…!

    Zaten Aişe validemizin Hz. Hatice'ye dediği şu sözler 9 yaş ve bakire kaprisinin nedenini açıkça ortaya koyuyor:

    "Peygamber Hatice'yi anınca adeta çıldırıyordum. Bir keresinde Hatice'nin kız kardeşi Hale geldi. Peygamber onu görünce yine (duygulanıp) Haticeyi andı. Bir anda adeta kıskançlıktan çıldırdım. Dedim ki:
    "Durmadan hep onu düşünüyorsun! Sanki Hatice'den başka dünyada kadın yok! O Kureyş'in ihtiyar kadınlarından biriydi. Dişleri dökülen moruğun tekiydi ve helak oldu. Allah sana ondan daha iyisini (beni) verdi!"
    (Sahihi Buhari, c.5 ,s.39, Hadis: 3818, 3821, Tahkik: Muhammet Zuheyr, Naşir: Dar-u Tugun)

    Bu hoş olmayan çıkışın karşısında Peygamber Efendimiz çok rahatsız oldu ve bakın ne cevap verdi:
    - Yüce Allah ondan daha iyisini bana nasip etmemiştir. Halk beni inkar ederken, o iman getirdi. Halk beni yalanlarken, o doğruladı. Herkes mahrum ederken, o tüm servetini bağışladı. Yüce Allah diğer hanımlardan evlat vermezken, ondan bana EVLATLAR nasip etti ..!
    (Ahmet b. Hanbel, c.6, s.117; Naşir: Kurtube, Mısır; Heysemi, Mecmeu'z Zevaid, c.9, s.224, Naşir: Daru Riyan, Beyrut; Teberani, Mucemu'l Kebir, c.23, s.11)

    Yezid'e hayranlığıyla biline Püsküllü Kadir efendi bu 9 yaş olayına:
    Eskiden buluğ çağından sonra kızların yaşını sayarlardı. Onun için 9 yaşına bir 9 daha bırakırsak 18 eder demiş.
    Bu delilsiz bir iddiadır ve ispatı zordur. Namaz kılmak için kendi yaşını, evlenmek için



    YanıtlayınSil

Yazarlar

Beyan Yayınları

DEL PIERRO

DEL PIERRO
PIERRE MARTIN